Thực tập sinh đi nhật lần 2 có thể lấy vĩnh trú tại nhật

Những ngày qua, Nghị viện Nhật Bản đang tranh cãi gay gắt về dự luật cải chính “nhập cảnh, tị nạn”. Đây là lần thứ tư (có mấy lần cải chính lẻ tẻ không tính), bộ luật này có những thay đổi liên quan đến thực tập sinh lao động.
đơn hàng đi nhật lần 2

1. Chương trình nghiên cứu sinh xuất phát từ đâu?

Vào đầu thập niên 60, lúc kinh tế Nhật Bản phát triển vượt bậc, các công ty Nhật mở chi nhánh xí nghiệp ở nước ngoài, tận dụng nguồn nhân công giá rẻ để sản xuất các mặt hàng cho nhu cầu tiêu thụ tại nước đó.
Với hình thức như là vừa đầu tư, vừa giúp đỡ các nước chậm tiến; nhân viên bản xứ ưu tú của các công ty Nhật tại quốc gia nói trên được đưa đi Nhật để học cách quản lý, kỹ thuật từ 6 tháng tới 1 năm rồi về phục vụ cho nhà máy tại quốc gia mình. Hình thức đi công tác này được gọi là Kenshu (Nghiên cứu). Ngoài số lương hưởng trọn bên nhà, họ được trợ cấp một khoản chi phí để sinh hoạt tại Nhật Bản; nếu ăn uống tiết kiệm, có thể để dành thêm một số tiền bằng tháng lương đó. Do đó, nhân viên nào cũng cố gắng để được tuyển chọn đi.

2. Chương trình thực tập sinh xuất phát từ đâu?

Đầu thập niên 90, một số chuyên gia tư vấn kinh tế đã vận động hành lang chính giới Nhật để sửa đổi luật nhập cảnh, cho phép nhận Nghiên cứu sinh từ các nước mà không phải bó buộc trong khuôn khổ nhân viên công ty Nhật; chỉ cần là có công ty cùng ngành giới thiệu sang Nhật để thực tập đúng ngành đó qua trung gian cty xkld nhat ban VN và nghiệp đoàn quản lý tại Nhật. Chỉ có nghiệp đoàn mới được nhận “kenshusei” và mỗi tháng thành viên phải trả cho nghiệp đoàn tiền quản lý để nghiệp đoàn hoạt động.

3. Chế độ thực tập sinh

Ban đầu, các em Kenshusei sang Nhật chỉ nhận tiền trợ cấp sinh hoạt từ 60.000 Yen đến 65.000 Yen mỗi tháng cho năm đầu tiên. Chủ chịu hết tiền nhà, điện nước ga và bảo hiểm. Các em ăn uống tiết kiệm, không xài vặt, mỗi tháng để dành được chừng 30.000 Yen đến 40.000 Yen. Theo luật các em không được tăng ca, tuy nhiên nhiều công ty vẫn lén cho các em làm mỗi tháng cả 100 tiếng với giá tiền 500 Yen/giờ (so với lương tối thiểu theo vùng lúc đó khoảng 700/giờ). Tốn rất nhiều tiền để đi nên các em chấp nhận, thà có hơn không.
Sang năm thứ 2, sau kỳ thi căn bản, các em được chuyển visa thành thực tập sinh. Có hợp đồng lao động với lương tối thiểu và các em phải đóng tiền nhà, bảo hiểm, điện nước ga từ lương. Trừ hết còn khoảng 70.000 Yen đến 80.000 Yen (chưa tính tăng ca). Bù lại các em được làm thêm, theo đúng luật lao động là tối đa 42 tiếng, nhưng nhiều công ty áp dụng luật xin chuẩn giờ tăng ca tối đa (thường là 60 đến 100 tiếng, 1 năm được tối đa 6 lần). Gặp các công ty tốt, các em được trả 25% tiền tăng ca; nhưng gặp công ty “củ chuối” thì nó vẫn tính 1 giờ 500 Yen với luận điệu, không làm thì thôi. Luật lao động không cho phép trả kiểu này, nhưng những công ty cà chớn nói trên qua mặt bằng cách không bấm thẻ chấm công mà ghi giờ công riêng nên sở lao động không phát hiện, chỉ thỉnh thoảng cảnh sát sở nhập quốc đi canh sau 7 giờ chiều hay từ sáng sớm mới bắt được quả tang. Mà bắt được thì cũng chỉ các em chịu thiệt vì không còn được tăng ca, nếu không có công ty để đổi có khi phải về nước giữa chừng; còn công ty bị phạt, có cao lắm thì cỡ không cho nhận thực tập sinh là cùng. Vì những vấn đề lương rẻ, bị chửi do không hiểu tiếng mà không ít em phải bỏ trốn. Danh từ “bộ đội” ở Nhật từ đó mà ra.

Thấy có nhiều bất cập, tháng 7 năm 2010, luật thực tập sinh thay đổi… cho phép năm đầu tiên, “kenshusei” được ký luôn hợp đồng Thực tập (hợp đồng lao động) với điều kiện đương sự được huấn luyện tiếng Nhật và đời sống Nhật Bản tối thiểu 320 giờ đến 350 giờ (Tùy theo tổng số giờ làm việc trong 1 năm của xí nghiệp) và có thể đào tạo ở bản xứ trước khi qua Nhật khoảng nửa thời gian đó. Nửa thời gian còn lại, phải đào tạo sau khi qua Nhật, được tính là 1/12 tổng số giờ làm việc trong năm, thông thường là 176 tiếng, Do đó, các em TTS được học tập trung ở trung tâm 1 tháng trước khi về công ty cày cuốc.

Luật là luật, một số công ty “phát xít” vẫn tìm cách qua mặt nhà nước. Người viết đã từng phải nửa đêm phóng xe tới đồn cảnh sát năn nỉ xin can thiệp một trường hợp chủ công ty đột ngột bắt 1 em TTS về nước (cho dù chưa biết em này), chỉ vì em đòi số tiền công ty giam hàng tháng 40.000 Yen từ lương do thằng chủ sợ em trốn. Lúc em đòi, số tiền đã hơn 500.000 Yen (5.000 Dollars). Cảnh sát còn ngần ngại, cho chuyện đó là nội bộ công ty, không phải “jiken” (gây án) nên không giải quyết. Phải nhanh trí nói: -Em TTS đó là con gái, ông chủ chở đi đâu đêm hôm, có thể hãm hiếp, có thể làm gì đó mà xảy ra hậu quả thì các ông phải chịu trách nhiệm. Thông thường báo cho cảnh sát nhập cảnh bên đó sẽ can thiệp ngay, nhưng sở nhập cảnh chỉ làm tới 17h nên tôi phải báo các ông.
Thế là họ lên xe hú còi đi tới nhà tên chủ. Hắn chở con bé đi mất tiêu, may gặp được bà vợ thấy cảnh sát hết hồn hết vía, gọi thằng chồng đang ra sân bay Nagoya quay đầu về gấp…

Năm ngoái luật đổi lại 1 lần nữa, cho phép thực tập sinh quay lại nhật lần 2 gia hạn thêm 2 năm, tổng cộng tối đa 5 năm; thành lập cơ quan quản lý TTS hẳn hoi, tuy nhiên cơ quan này quá cứng nhắc, chỉ cho TTS tăng ca tối đa 360 giờ/ năm (30h/ tháng). Và khi vào kiểm tra xưởng, thấy các em không làm đúng công việc thì cho về nước ngay. Công ty xe hơi Nissan là nạn nhân, hàng chục em bị về nước vì làm không đúng ngành nghề.

4. Chế độ lao động kỹ năng ra đời với tên gọi TOKUTEI GINOU

Hiệp hội kinh tế Nhật đặt vấn đề với chính phủ nên mới có dự luật nhìn nhận “lao động kỹ năng”. Đến tháng 4 năm 2019 sẽ chính thức tiếp nhận 1 lượng lớn lao động loại này. Đặc biệt khả năng các đơn hàng đi nhật lần 2 với dạng visa mới được này rất dể lấy, gọi là “Kỹ năng đặc biệt loại 1”.
tts quay lại nhật làm việc lần 2

5. Kết luận

Thiết nghĩ nên bỏ chế độ thực tập sinh, chỉ là danh xưng mỹ miều che dấu tư cách lao động người ngoại quốc. Chỉ nên giữ lại chế độ nghiên cứu sinh như ngày xưa cho các xí nghiệp Nhật có chi nhánh nước ngoài và đưa ra cụ thể điều kiện cho tư cách lao động mới TOKUTEI GINOU: -Có trình độ tiếng Nhật N4 và kinh nghiệm tay nghề, trả lương như một người Nhật.
Ngược lại người VN mình đi làm, nếu với tư cách lao động thì cũng phải đáp ứng khả năng ngôn ngữ để khỏi bị bắt nạt, hiểu được chỉ thị công việc. Có thế mình mới ngẩng đầu cao được.

————————————-
Bài viết có tham khảo 1 số nội dung của Huy Nguyen